{"id":1355,"date":"2003-02-11T16:56:35","date_gmt":"2003-02-11T14:56:35","guid":{"rendered":"http:\/\/esperanto-aeh.eu\/antauen-2-2003\/"},"modified":"2018-07-21T11:24:42","modified_gmt":"2018-07-21T09:24:42","slug":"antauen-2-2003","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/esperanto-aeh.eu\/eo\/antauen-2-2003\/","title":{"rendered":"ANTA\u016cEN 2\/11 FEBRUARO 2003"},"content":{"rendered":"

ANTA<\/b><\/span>\u016cEN
\n<\/b><\/span><\/span>2\/11
\nFEBRUARO 2003<\/b><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Enhavo: \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 <\/b><\/span>Komenio
\n– an\u011delo de la paco<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Komenio – an\u011delo
\nde la paco<\/b><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Jaroslav Mr\u00e1z<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

(da\u016drigo)<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

15e<\/sup> Kion do fari? Neeviteble ni
\ndevas ser\u0109i lingvon novan, kiu havas la plej altan perfektecon sub
\nla \u0109ielo, do tian, ke: <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

1<\/span>e
\n<\/span><\/sup>per sia ri\u0109eco \u011di devas respondi al
\nla amplekso de aferoj kaj regi la plej eblan variecon de signoj; <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

2<\/span>e
\n<\/span><\/sup>per kvalito de strukturoj \u011di
\nrespondu al la strukturoj de imagoj kaj tiel \u011di devas esti la plej
\nekzakta peranto de nocioj de menso al menso; <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

3<\/span>e
\n<\/span><\/sup>sed samtempe \u011di devas esti per si
\nmem tre facila; \u011di ja estas absolute regula, per neniuj neregula\u0135oj
\nmakulita kaj konfuzita. <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Kvankam Komenio ne kreis
\nuniversalan lingvon, tamen li prezentas konkretajn imagojn de multaj
\nelementoj de \u011dia gramatiko kaj vortaro. Li konjektis, ke la kreo de
\nla universala lingvo devas esti tasko por grupo de lingvistoj. Kiaj
\ndo devus esti iliaj taskoj? <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\u00b7<\/span>
\n<\/span><\/span>krei plenan kaj
\nuniversalan vortaron,<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\u00b7<\/span>
\n<\/span><\/span>krei plenan kaj
\nuniversalan gramatikon,<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\u00b7<\/span>
\n<\/span><\/span>krei plenan kaj
\nuniversalan enciklopedion.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

La universala lingvo devas esti l<\/span>e<\/span><\/sup>
\npli facila, kio ebligos lerni sen perdi la tempon; 2<\/span>e<\/span><\/sup>
\npli agrabla, por ke estu pli \u011dojige lerni \u011din kaj ekkoni \u011din; 3<\/span>e<\/span><\/sup>
\npli perfekta, por ke \u011di povu fari\u011di komuna por la tuta mondo. <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Iuj imagoj de Komenio estas
\nne\u011dustaj; ekzemple li rifuzas nomojn de neekzistantaj objektoj (ekz.
\nanstata\u016d <\/span>Cerbero<\/i><\/span>
\noni diru <\/span>trikapa hundo<\/i><\/span>).
\n<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Li akcentas la taskon de prefiksoj
\nkaj sufiksoj \u2013 kial diri <\/span>caecus<\/i><\/span>,
\n<\/span>surdus<\/i><\/span>
\n(<\/span>blinda<\/i><\/span>,
\n<\/span>surda<\/i><\/span>), se
\nestas eble uzi la prefikson <\/span>in-<\/i><\/span>
\nkaj diri <\/span>invidens<\/i><\/span>,
\n<\/span>inaudiens<\/i><\/span>
\n(<\/span>nevidanta<\/i><\/span>,
\n<\/span>nea\u016ddanta<\/i><\/span>).
\nSame estus eble fari \u0109e la adjektivoj kaj \u0109e la aktiva kaj \u0109e la
\npasiva vo\u0109oj; li rekomendas la kunmetadon de vortoj. Sed li rifuzas
\nmultsignifajn vortojn kaj sinonimojn \u2013 \u011duste ili sekurigas la
\nsimplecon kaj male ri\u0109econ ne nur de Esperanto, sed de \u0109iuj naciaj
\nlingvoj koncerne la vortprovizon. Li proponas nur unu tipon de
\nkonjugacio. \u0108io estos tempo\u015dpara kaj facila; dum unu horo estos
\neble ellerni la sistemon de konjugacio kaj deklinacio, dum unu
\nsemajno ellerni teorie la lingvon, dum unu monato praktike. <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

La vortaro konsistos el tri
\npartoj: l<\/span>e<\/span><\/sup>
\nalfabeta listo de la radikoj; 2<\/span>e<\/span><\/sup>
\nlisto de afiksoj; 3<\/span>e<\/span><\/sup>
\nla maniero de kunmetado. <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

La lingvo ne havu subjunktivon \u2013
\n\u011di estas senbezona. Sufi\u0109as tri tempoj. Por formi personajn formojn
\nsufi\u0109as nur fina\u0135oj kun la signifo de personaj pronomoj. Estas
\ninterese, ke Komenio enkondukas en la lingvon, pli precize en \u011dian
\ngramatikon, la elementojn analogiajn al la Esperantaj sufiksoj <\/span>-ig-<\/i><\/span>
\nkaj <\/span>-i\u011d-<\/i><\/span>
\n. <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Estas evidente, ke preska\u016d \u0109iuj
\nel tiuj \u0109i elementoj estis akceptitaj en Esperanto. Cetere \u2013 anta\u016d
\nkelkaj jaroj la direktoro de la Komenia muzeo en P\u0159erov, d-ro H\u00fdbl,
\ndiris: \u201eKomenio estas la patro de la ideo de Esperanto.\u201c <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

La pansofiaj klopodoj de Komenio
\nvekis tutmondan intereson, sed nur inter kleraj unuopuloj de diversaj
\nnacioj, kiuj havis nek forton nek povon efektivigi tiujn \u0109i ideojn. <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

En <\/span>\u011cenerala
\nveki\u011do<\/i><\/span> (latine <\/span>Panegersia<\/i><\/span>),
\nen la diskurso al e\u016dropanoj Komenio postulas senperan kunlaboron kaj
\nkontakton de \u0109iuj e\u016dropaj \u015dtatoj. Poste devus sekvi la amiki\u011do de
\n\u0109iuj kontinentoj. Li proponas, ke neniu problemo estu solvata sen la
\npartopreno de la \u015dtato, kiun \u011di koncernas. Li konsideras necesa, ke
\nla diplomatiaj aferoj estus pritraktataj publike. Li kondamnas la
\nsekretan diplomation, kiu vekas suspekton kaj malkonfidon. Li kredis,
\nke la bono inter la nacioj meze de ruini\u011do ankora\u016d ne malaperis kaj
\nke ekzistas homoj, kiuj sincere kredas la eblecojn de la rebonigo de
\nla vivo kaj ser\u0109as \u201emedikamentojn por kuracado de malsano\u201c.
\nEstas necese reformi la tutan strukturon de la tuta mondo. <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

En la traktato <\/span>An\u011delo
\nde la paco<\/i><\/span> (latine <\/span>Angelus
\npacis<\/i><\/span>) por la internacia konferenco en
\nBreda li prezentas sian proponon por sekurigi eternan pacon por nova,
\njusta ordigo de la mondo. Tiu \u0109i kongreso finis multjaran surmaran
\nrivalecon inter Anglio kaj Nederlando. <\/span>An\u011delo
\nde la paco<\/i><\/span> estas alvoko al \u011denerala
\ninterpaci\u011do: la nacioj en la spirito de la vera kristanismo forlasu
\nkonfliktojn kaj militojn. La ideoj de Komenio anticipas la \u011deneralan
\ndeklaracion de la homaj rajtoj kaj la ideon de Unui\u011dintaj nacioj.
\nKomenio mem prezentis al la konferenco siajn ideojn pri eterna paco,
\nsed li \u015dajnis al la \u0109eestantoj kiel nepraktika revulo. <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Cetere la vo\u0109o de Komenio ne
\nestis la unua paca vo\u0109o, kiu \u011dermis en Bohemio. La potenca \u0109e\u0125a
\nre\u011do Georgo (1457 \u2013 1471) jam en la 15<\/span>a<\/span><\/sup>
\njarcento klopodis krei tute\u016dropan pacan organizon de nacioj. Li
\nestis sufi\u0109e potenca por realigi sian ideon, sed lian klopodon
\ninterrompis la morto. Kaj Komenio estis senforta por realigi siajn
\nideojn, kiuj restas vivecaj \u011dis hodia\u016d, kiel pruvas liaj vortoj en
\nla verko <\/span>Unu estas necesa:<\/i><\/span>
\n\u201eLa militon estas necese rifuzi kiel ion bestecan, \u0109ar por la
\nhomoj decas la humaneco kaj la konfliktoj povas esti solvitaj per
\nju\u011do la\u016dorde publika.\u201c <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Kiu
\nestis<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Ferenc
\nSzil\u00e1gyi<\/b><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Malmultaj Esperanto-verkistoj tiom
\nplene dedi\u0109is sian vivon al multflanka kaj rezulto-dona laboro por
\nEsperanto kiel Ferenc Szil\u00e1gyi. Li estis homo de multaj talentoj.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Ferenc Szil\u00e1gyi naski\u011dis en 1895 en
\nBudape\u015dto. La juna\u011daj jaroj estis malfacilaj, liaj gepatroj estis
\nmalri\u0109aj, sed li, tamen, povis fini siajn lernejojn. Post la
\ngimnazio \u201c<\/span>sekvis
\nzorgoj: kie prenu gepatroj monon por la fil\u00b4\u201d,<\/i><\/span>li
\ndiras en sia plej konata poemo <\/span>Vivraporto<\/i><\/span>.
\nLiaj gepatroj tamen iel sukcesis subteni sian filon kaj la <\/span>Tago
\n<\/i><\/span>venis:<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

\u011ci venis: mi al patra dom\u00b4<\/i><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

fiere iris kun diplom<\/i><\/span>\u00b4<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

li
\ndiras en la sama poemo. Szil\u00e1gyi diplomi\u011dis kiel doktoro pri juro,
\nsed la malfaciloj ne \u0109esis, kaj dum jaroj li estis plejparte
\nsenlabora, kiel miloj da hungaraj intelektuloj dum la jaroj inter la
\ndu mondmilitoj.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Szil\u00e1gyi lernis Esperanton en 1924
\nkaj tuj komencis fervore labori en la Esperanto-movado. En 1932 kaj
\nposte li instruis Esperanton en Svedio, en dekoj da sukcesaj kursoj,
\nkaj faris multajn prelegojn. Tiu agado preparis por li la vojon al
\ndefinitiva enlo\u011di\u011do en Svedio ekde 1938. Li fari\u011dis sveda
\ncivitano, sed liaj ligoj kun la gepatra lando kaj \u011dia kulturo tamen
\nda\u016dre estis fortaj.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Kiel originala verkisto Szil\u00e1gyi
\nestas plej konata kiel novelisto. Li tamen verkis anka\u016d poemojn, sed
\nili neniam aperis en aparta poemlibro. En 1929 li aperigis volumon de
\nsiaj tradukoj de poemoj de 53 hungaraj poetoj, kaj en 1934 kelkaj
\nliaj originalaj poemoj aperis en la kolekto <\/span>Dekdu
\npoetoj.<\/i><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

La
\nunua originala novelaro de Szil\u00e1gyi, Trans la Fabeloceano<\/i>,
\naperis en 1931. \u011ci havas la subtitolon Modernaj fabeloj<\/i>, \u0109ar
\nla a\u016dtoro ne sekvas formulojn karakterizajn al tradiciaj fabeloj,
\nsed provas modernigi la inklinojn de siaj fabelaj kreita\u0135oj. Tiu
\nmetodo montras tendencon al milda ironio, kiu \u0109iam poste estas
\nkonstatebla kiel ia subtono en la originalaj prozverkoj de Szil\u00e1gyi.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Tri pliaj kolektoj de noveloj sekvis
\nen la postmilitaj jaroj: <\/span>La
\ngranda aventuro <\/i><\/span>(1945),
\n<\/span>Inter sudo kaj nordo
\n<\/i><\/span>(1950) kaj <\/span>Koko
\nkrias jam<\/i><\/span> (1955).
\nIli montras lian da\u016dran progreson kiel verkisto. Plej notindas la
\nhumanismo de la a\u016dtoro. Szil\u00e1gyi estas, unuavice, etika verkisto,
\ntamen li neniam pozas kiel \u0109iosciulo, kiu pretendas la rajton
\nkritiki kaj ordoni. Liaj verkoj estas realismaj kaj ofte pritraktas
\nkonkretajn kaj psikajn problemojn.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

En 1958 aperis lia sola romano,
\n<\/span>Mistero Minora<\/i><\/span>.
\n\u011ci estas verkita en la unua persono, la mi-persono, kies pensojn la
\na\u016dtoro intime konas. La mi-persono, <\/span>Marteno
\nB\u00edr\u00f3<\/i><\/span>, surprenas
\nla rolon de detektivo, kiu klopodas malkovri imagitan krimon koncerne
\nsian anta\u016dan amatinon, kiu lin forlasis, sed tiu krimo fakte ne
\nreale okazis, la \u201cmistero\u201d estas \u201cminora\u201d, malgranda,
\ntriviala: alia viro akiris la virinon.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

En 1955 Szil\u00e1gyi fondis la
\nkulturrevuon <\/span>Norda
\nprismo<\/i><\/span>, kies
\n\u0109efredaktoro li estis \u011dis sia morto en 1967. Tiu revuo tuj fari\u011dis
\nla plej elstara literatura revuo en Esperanto. La \u0109efredaktorecon
\nbalda\u016d transprenis <\/span>William
\nAuld <\/i><\/span>kaj la revuo
\nankora\u016d da\u016dris kvin jarojn, \u011dis 1972. Provo \u011din revivigi en 1974
\nne sukcesis. Kiel \u0109efredaktoro de <\/span>Norda
\nPrismo<\/i><\/span> Ferenc
\nSzil\u00e1gyi floris kiel publicisto, kaj oni povas rigardi \u0109i tiun
\nlastan periodon de lia vivo kiel kronon de lia multvaria kaj sukcesa
\nlaboro de unu el la plej energie optimismaj aktivuloj sur la kampo de
\nEsperanto kaj \u011dia kulturo.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Transprenita
\nel la gazeto Juna amiko – junio 2002<\/i><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u0108u
\nni estas ri\u0109aj?<\/b><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Se
\nni reduktus la lo\u011dantaron de nia terglobo je 100 homoj vivantaj en
\nunu vila\u011da komunumo, do vivus tie: 57 Azianoj, 21 E\u016dropanoj, 14
\nAmerikanoj de amba\u016d Amerikoj kaj 8 Afrikanoj. Vivus tie 52 virinoj
\nkaj 48 viroj, 30blankuloj kaj 70 diverskoloraj, 30 Kristanoj kaj 70
\nde aliaj religioj.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Ses
\npersonoj posedus 59% de la tuta ri\u0109a\u0135o kaj \u0109iuj 6 estus Usonanoj.
\n80 lo\u011dus en mizeraj kabanoj kaj doma\u0109oj, 70 estus analfabetoj kaj
\n50 suferus pro subnutrado. Nur 1 posedus komputilon kaj unu
\nfrekventus la universitaton.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Se
\nvi matene elliti\u011das kaj sentas vin pli sana ol male, vi elektis pli
\nbonan loton ol tiuj, kiuj la sekvontan semajnon ne plu vivos. Se vi
\nevitis la dan\u011deron de bataloj, de soleco, de malsato, vi fartas pli
\nbone ol 500 milionoj da aliaj homoj. Se vi havas man\u011da\u0135on en la
\nfridujo, vesta\u0135on sur la korpo kaj lokon por dormi, vi estas pli
\nri\u0109a ol 75% de homoj en la mondo. <\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Se vi legis tion, vi ne apartenas al
\ndu miliardoj da homoj, kiuj ne scipovas tion.<\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

L.
\nR\u00fdznar, tradukita el germana gazeto<\/i><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

ANTA\u016cEN 2\/11 FEBRUARO 2003       Enhavo: \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Komenio – an\u011delo de la paco       Komenio – an\u011delo de la paco   Jaroslav Mr\u00e1z   (da\u016drigo)     15e Kion do fari? Neeviteble ni devas ser\u0109i lingvon novan, kiu havas la plej altan perfektecon sub la \u0109ielo, do tian, ke:   1e […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[63,46],"tags":[],"class_list":["post-1355","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-antauen-eo","category-monataj-gazetoj","clear"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/esperanto-aeh.eu\/eo\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1355","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/esperanto-aeh.eu\/eo\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/esperanto-aeh.eu\/eo\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/esperanto-aeh.eu\/eo\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/esperanto-aeh.eu\/eo\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1355"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/esperanto-aeh.eu\/eo\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1355\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6486,"href":"https:\/\/esperanto-aeh.eu\/eo\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1355\/revisions\/6486"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/esperanto-aeh.eu\/eo\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1355"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/esperanto-aeh.eu\/eo\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1355"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/esperanto-aeh.eu\/eo\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1355"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}