16.59 16.59

ANTAŬEN 4/10 junio 2002

 

ANTAŬEN
4/10 junio 2002

 

 

Enhavo:
Du malgandaj granduloj
Lirikaj poemoj

 

 

Du malgrandaj granduloj

 

 

(daŭrigo el la pasinta numero)

 

Jarek restis en Hořice unu jaron, suferante, ĉar
promesitaj kondiĉoj ne estis plenumitaj; en unu ĉambro loĝis tri,
do privateco nenia, la studado estis fakte malebla, lia intenco
labori per handikapitaj manoj estigis miregon. Ĉar li bezonis
prepariĝi al grava atesto, li petis la ĉefkuraciston Bauer pri sia
akcepto por ripeta trimonata resaniga restado. La ĉefkuracisto
jesis. Forveturante li promesis al Jana: „Se mi ion estos
trovinta, mi revenos por vi!“

 

Jarek ĉefe montris en la „sekcio de la
kuracado per laboro“, kion li scipovas, kion li regas, kie li
sukcesis … Estis varmega somero 1966 – la lernado, preparoj por
ekzameno ne estis facilaj, korpe li trejnis en la ekzercejo. Ĉio ĉi
estas atendado de la feliĉo, kiu trafas nur la preparintulon. Dum la
adiaŭo kaj dankoj post la restado la estrino de la ekzercejo menciis
okaze de interparolado: „Kiu estos faronta por mi projektojn?“
Jarek diris: „Do, lasu min ĉi tie!“ Vorto sekvis vorton
kaj ili tri interkonsentis, tial Jarek akiris la lokon de „la
belartisto de la sekcio en resanigejo pere de la laboro“. Kaj li
ricevis loĝejon! Ĝi estis iama tenejo malseka, sed ĝi prezentas
privatecon! Kaj ne nur por li. Tuj li skribis al Jana kun fiero de la
venkinto kaj kun la deziro: baldaŭ kunvivi!

 

Jana estis preparita antaŭ Kristnasko, kiun ili
festis jam kune. Ilia geedziĝfesto okazis en februaro, en preĝejo,
kien alvenis ĉirkaŭ 50 gastoj. Post unu jaro ili ricevis loĝejon
de la labordonanto: la ĉambron, kuirejon kaj apartamenton. La vivon
kun signo de romantiko ili konsideris tute serioze kaj reale, kvankam
multaj homoj dubis, dirante: „Du rulseĝuloj kaj la geedziĝo?
Malprudento! Ĉu ili estos regontaj mastrumadon? Tute ne! Oni disiĝas
eĉ se oni estas ambaŭ sanaj. Dum unu jaro ili disiĝos! Vi
ekvidos!!“ Ĉiuj eraris, ĉar la nova „artlaboranto de la
sekcio de resaniĝo pere de la laboro“ devis streĉi forton por
sorbi multon da novaĵoj: literaturajn, sanitarajn, belartajn,
psikologiajn; li devis regi teorion kaj praktikon, ekkoni, kiamaniere
diverse okupadi handikapitojn, eĉ la lernantinojn „de la
sanitara lernejo“ el Ostrava. La postuloj amasiĝis, li
improvizis, sed li devis pruvi, ke li ĉion ĉi estos reganta mem.
Tiam li konstruis unuan protetikan helpilon: spiralan tenilon de la
instrumentoj sur la manoj kun handikapitaj fingroj por kapabli tajpi.
Ĝi pruviĝis! Eminente!

 

Jana baldaŭ ekkonis, ke ŝi, edziniĝinta, sentis
sin pli libera ol antaŭ la edziniĝo, ke la libervole akceptitaj
katenoj ne estas ŝarĝo. Hejme ŝi bone mastrumadis, bone ŝi
kuiris, de sur la rulseĝo ŝi purigas la plankon. La tutan ordigon
ŝi ellernis jam hejme. Same lavi, gladi tolaĵon ŝi scias kaj ĉion
ĉi ŝi faras por sia ĝojo kaj por „aliuloj.“

 

„Se la rulseĝulino decidas naski infanon,
ĉefe necesas konsiliĝi kun la kuracistoj. Estas tre belege, trovi
en la animo kuraĝon, sed vi devas esti de komenco sub faka kontrolo“
– skribis al ili la kuracisto, ĉe kiu ili serĉis helpon. Tiam estis
jam esplorita ilia sanstato. La specialistoj ne vidis obstaklon por
fondado de familio. Kelkaj estis eĉ entuziasmaj kaj la direktoro de
la instituto promesis: „Ni estos kreintaj al vi bonajn
vivkondiĉojn. Vi ja estos la unuaj!“

 

Kiam Jana anoncis al la virinkuracisto sian
gravedon, li – surprizita – tuj veturigis ŝin en ginekologiejon en
la urbon Opava, kie ŝi pli poste devis aŭskulti diversopiniajn
konsiderojn. Aŭdiĝis eĉ la vorto ĉesigo de gravedeco. Fine la
fakuloj interkonsiliĝis, ke ili ne povas rifuzi la rajton de la
rulseĝulino naski infanon. Oni rekomendis al ŝi resti, tuj ekkuŝi
sur la hospitalan liton! Ĉi tion ŝi rifuzis, ankaŭ la kuŝadon en
la hospitalo en la urbo Olomouc kaj senĉese ŝi petis: „Hejmen,
hejmen!“ Tien, kie pro entuziasmo distriĝinta Jarek menciis pri
kvin infanoj. Sed naskiĝis nur unusola blonduleto Marek, kiu ekkriis
unue en la akuŝejo en Ostrava -Záhřeb. Tie Jana estis konatino de
la tuta personaro, kiam ŝi estis veturanta al regulaj kontroloj. Ili
ankaŭ ĝojatendis la okazaĵon! „Tio estas la unua „finportita“
sana infano de rulseĝulino – eble la unua en la respubliko“,
estis aŭdebla. Kaj tiel estis! Ĉiuj membroj, ĉiuj fingretoj, ritme
pulsanta koreto!

 

Jarek trovis sur la geometria ligna tabulo
alfiksitan papereton: „Naskiĝis filo Marek, la patrino kaj la
infano estas sanaj.“ Jarek kun la helpo de amikoj atingis
finpretigi la lulilon, ol ili tri estis daŭre kune.

 

La avineton – alrapidintan helpi dum zorgo pri la
infano – ili resendis al la aveto, ĉar ili volis zorgi mem –
memstare! Kaj Jarek pruvadis al lacega Jana, ke li estas eĉ
talentita patro! Ĉiam post la manĝo li prenadis la filon al si kaj
sukcesis eĉ ŝanĝi vindojn al sia bebo! La tukpintojn de la vindoj
li premligadis per dentoj. Kaj Marek bonege kunlaboris, li ne
piedbatis, ne ploris. Sed male la dua filo Honzík, kiu naskiĝis
post du jaroj – ankaŭ sen sanproblemoj – estis iom alispeca: kvazaŭ
li antaŭsentis kaj eĉ trouzis, ke la gepatroj estas spertaj!

 

Sed antaŭ ol ili festis la duan bapton, okazis
gravaj aferoj, kiuj influis ilian vivon! Rimarkeble! Pro personaj
malakordiĝoj la direktoro de la instituto en Chuchelná subite
ekkonis, ke jam ne estas bezonata laboro de la artlaboranto. Temis ne
nur pri la laboro, sed ankaŭ pri la loĝejo. La hejmo por du
rulseĝuloj, kun la bebeto! Jarek cerbumadis pri la afero: „De
la komenco mi taksis mian handikapecon kvazaŭ la Dian decidon kaj
ankaŭ mi serĉis helpon de la kuracistoj. Tial mian agadon por la
homoj ĉirkaŭ mi mi konsideras natureca.“ Jana simile aldonis:
„Ĉiu homo devus havi en sia animo dum ĉiuj cirkonstancoj
kapablecon trovadi senĉese iun celon, iun elirpunkton.“ Pro tio
la maldungo ne kapablis damaĝi ilin.

 

En proksima urboparto de Ostrava en Hrabyně estis
finkonstruita komplekso da konstruaĵoj por handikapuloj; resaniga
instituto kun ducent litoj, sekcio de sociala zorgo, cento da
loĝejoj, laborejoj. Kaj ĉefe okazo de salajroj. Ĉi tien ili
transloĝiĝis, ĉar la „sekcio de resaniĝo pere de manoj“
postulis la artlaboriston!

 

Pasis jaroj…

 

Marek – la knabo deksepjaraĝa, estonta ĝardenisto
kaj Honzík – dekkvinjaraĝa studento de maŝin-industria lernejo ili
severe defendas siajn opiniojn, ĉar de komence de iliaj bubetaĝoj
ili estis kondukataj al memstareco. Nun apenaŭ ili rememoras, kiel
ilin la patro lernigis iliajn unuajn paŝojn apud la rulseĝo: per
unu mano li gvidis veturilon kaj per la alia tenis lin – kaj ni iru,
iru. Multaj homoj opiniis, ke la buboj ne estos komplezaj paŝadi,
vidante la aron de rulseĝuloj en sia ĉirkaŭaĵo. Sed la buboj
malkonfirmis la teorion de la skeptikuloj, asertataj, ke la buboj
estos malagrablaj, se la gepatroj diferenciĝas de la aliuloj. Nenia
eskapo de la realeco okazis! Ja, ili havas la nesteton ĉe la
gepatroj!

 

Hrabyně – de iuj homoj laŭdata instituto por
grave handikapitoj kaj male iuj opinias ĝin getto kun troa amaso da
invalidoj inter la sanuloj. „Kial getto? Ĉi tiu instituto estas
necesa por tiuj, kiuj bezonas tuttagan zorgon. La instituto estas
timiga nur por tiuj, kiuj ĝin ne bezonas“, cerbumis Jana. Por
la familio estas Hrabyně alloga pro la laboro kaj konvena loĝado.
El la artlaboristo fariĝis iom post iom laboristo-modelisto en
„Asocio de handikapuloj nomita META“. Kiajn taskojn li
devas plenumi? Li devas pretigi prototipojn por vunditoj, pretigi
tenilojn de la manĝilaro. La aĵurita juto akiris en konkurso la
unuan lokon (kunlaboris Jana)  en bulgara urbo Plovdiv, la duan
lokon en grafika konkurso. La plej eminenta laboro por entrepreno
Zverimex estis la prilumita mozaiko el polistiren-granuloj. Liaj
grafikaĵoj sukcesis ĉe la komisiono de kooperativo DÍLO. Eminenta
estis  la 4-a premio de la proponoj de la infanludiloj por
handikapuloj. Li pretigis eĉ helpilon por la knabineto kun amputita
maneto. Ĉi tiu aŭtoro elsendas al la mondo mesaĝon pri la
nevenkebleco de la homo, kiu pri io ajn penadas.

 

Mastruminte la hejmon, ĉiuj virinoj – eĉ la
handikapulinoj – sentas mankon de kontaktoj kun la aliaj homoj. Tial
Jana eklaboris en „META“ en kontrolejo. Ŝi kontrolis la
kondensilojn – sed ho ve! estiĝis problemoj kun spirado pro
ĉeestado  de maligna gaso! Tial ŝi transiris labori en
poŝtoficejon. Ĉar Jana frekventis ankaŭ la kurson „por
organizado kaj gvidado de entreprenoj“, du jarojn ŝi laboris en
tiu ĉi sfero. En la jaro 1988 ŝi estis dungita en „la invalida
kooperativo“ en Hrabyně, kiel la estrino de la kultura komisio.
Pli poste ŝi ricevis proponon fariĝi „honoria funkciulino –
estro de la loĝejkomitato“. Ŝi iom hezitis, sed ŝiaj knaboj
konvinkis ŝin: „Panjo, vi tion ja kapablos.“ Kio estas pli
edifa ol la konfido de la infanoj?

 

Estas tagmezo. Ete ektintis la kulerego de la
telero. Jana plej frue enverŝis al la edzo, poste al la pli maljuna
Marek, poste ricevis pli juna Honzík kaj pli poste (laŭ pratempa
kutimo de ĉiuj hejmmastrinoj kaj patrinoj) ŝi plenigis sian
teleron. Tagmanĝis la tuta familio.

 

Eksonas la sonorileto, kiu anoncas vizitantojn.
Eble iu aŭ bezonas ion, aŭ deziras nur babili. Pri tio la familio
alkutimiĝis. Ĉar ĉi tie la homoj vivas por la homoj!

 

Elĉeĥigis
Miloslav Pokorný, alĝustigis Luďka Srbová

 

 

Lirikaj poemoj

 

(la fino de la 13-a kaj la komenco de la 14-a jarcentoj)

 

El la tempo de la kulminanta feŭdismo konserviĝis
du poezi-komponaĵoj idee signifoplenaj kaj laŭforme altnivelaj:
Ostrova kanto (la dua duono de la 13-a jc.), devenanta el la Ostrov-a
monaĥejo sude de Prago, pri la enkarniĝo de Kristo kaj pri la
elaĉeto de la homaro kaj recitativa Preĝo de Kunhuta (ĉirkaŭ la
jaro 1300). Kunhuta estis filino de la reĝo Přemysl Otakar la II-a
(reĝo fera kaj ora), ŝi fariĝis abatino de la monaĥinejo de
Sankta Georgo en Prago. Ĝia temo estas dogma problemo pri la
trasformiĝo de hostio je la korpo de Kristo; ĝis tiu tempo tiu ĉi
problemo estis traktata nur latinlingve.

 

Meditan karakteron kiel la du menciitaj
poezi-komponaĵoj havas ankaŭ Disputo de animo kun korpo. Helpe de
la formo, en kiu „kun sia animo disputas korpo“, estas
solvata la problemo de la respondeco pri la pekoj, faritaj de homo
dum lia vivo kaj pro kiuj estas juĝata la animo. En tiu ĉi verko
montriĝas la klopodo de la aŭtoro prezenti la temon vivece: la
korpo respondas al kormalĝoja animeto tre orgojle kaj memfide. „Vi
vidas ja, ke en mi estas forto, belo kun racio, kun ĉiu reputacio,
sen apatio… havas mi azilojn, saĝajn konsilojn, multnombrajn
ŝirmilojn“ kaj tial „al neniu mi submetiĝas“.

 

En la unua duono de la 14-a jc. estiĝis du
kantoj, kiuj eĉ penetris en la popolajn tavolojn. De la 1408-a jaro
la sinodo permesis ilin kanti en preĝejoj. Temas pri „Dio
ĉiopova resurektis“ kaj „Jesu-Kristo, bona pastro“.
El la sama tempo devenas du valoraj popolaj amkantoj: „Kie mi
iradis“ (Kudy sem já chodila) kaj „Estis mi en ĝardeneto“
(Byla sem ti v sádku).

 

Jaroslav
Mráz

 

16.59 16.59

ANTAŬEN 3/10 majo 2002

 

ANTAŬEN
3/10 majo 2002

 

 

Enhavo:
Du malgrandaj granduloj

 

 

Du malgrandaj granduloj

 

Jana

 

„Knabineto, vi estas kvazaŭ ĉarma hundido“,
diris profesoro Petr post la operacio en la neŭroĥirurgejo en
Hradec Králové. „Mi estas faronta por vi ĉion ajn!“ –
„Kion vi faros por mi, sinjoro profesoro?“ demandis Jana.
„Vi estas ja preskaŭ flegistino, do vi scias ĉion.“
„Katastrofo!! Mi scias tute nenion. Nur mi scias, ke mia dorso
doloras, ke mi sentas min malbone kaj ke mi ne kapablas moviĝi!“
„Aŭskultu! Mi ne scias, ĉu vi jam hodiaŭ kapablas akcepti
veron. Sed je via rekta demando, same sincera mia respondo: se dum la
duonjaro revenos sentiveco en la paralizan parton de via korpo, vi
nepre estos vivanta sur la rulseĝo, sed vi estos vivanta sur tiu
rulseĝo kiel la sana rulseĝulino!“

 

Ĉu ŝi komprenis ĉion, kion la profesoro tiam
diris, kion li intencis duonesprimi? Apenaŭ! Eĉ duona flegistino
neantaŭsentis, kiajn ŝanĝojn alportos en ŝian vivon la difekto de
la mjelo, kiun oni povas nek alkudri, nek kunglui, kiel ĝi ŝanĝas
funkcion de la korpo kaj la organoj de la paraliziĝintaj dorsaj,
brustaj kaj ventraj muskoloj?

 

Jam ne nur ridegema etulino – junulino, ankoraŭ
ne matura virino, sed belega deksesjarulino, kiun logis la
veturpromeno sur motorciklo. Oni skribis la jaron 1960, ŝi ĝuste
kapablis fini danckurson.

 

Kaj la estonto malantaŭ la pordego de la kliniko
…??

 

La sentiveco en ŝian paralizitan suban parton de
la korpo revenis. Do ŝi fariĝis – laŭ profesoro Petr – sana
rulseĝulino. Tiam ŝi komencis la rehabilitadon en Kladruby. Ŝi
ekzerciĝis fortostreĉe. Al la ordonitaj horoj de individuaj
diversaj ekzercoj ŝi aldonis ankoraŭ plurajn. Ŝi ekzerciĝis
intense, ĉar ĉiuj certigis ŝin, ke dependas de ŝia penado, ĉu ŝi
leviĝos el la rulseĝo kaj ekpaŝos antaŭen. Ŝi ankaŭ atente
observadis la aliajn ĉirkaŭ si, tiujn, kiuj jam repaciĝis kun la
sorto. Ŝi ekkomprenis, ke ĉiutagaj vanaj agadoj kaj ekzercadoj
signifas nenion alian, ol iom post iom alkutimiĝi al la tuta
kompreno kaj al nuda vero. La same handikapitaj unuopuloj post iom da
tempo forveturadis hejmen kvazaŭ finkuracitaj, kun nemoveblaj
kruroj, sur rulseĝo.

 

Tamen ŝi estis ŝokita, kiam post duonjaro
demandis ŝin sociala laborantino, kien ŝi estos iranta post sia
liberlaso, ĉu hejmen aŭ ĉu en ian instituton? Ĉu ŝi estas ankaŭ
sen bonŝanco? Kaj kion ŝi estos faranta hejme? Al la loĝejo de
gepatroj estas du etaĝoj de ŝtupoj! Per kio ŝi plenumos la tempon
morgaŭ, post monato, dum venontaj jaroj? Ĉu atendas ŝin nur la
lito en ia kadukulejo? Kian esperon ŝi atendus de la vivo, ŝi
deksepjaraĝulino – rulseĝulino? Eĉ se la sana rulseĝulino – laŭ
sinjoro profesoro. Tiaj pensoj flugis tra ŝia kapo.

 

Ŝi demandis la doktoron kaj postulis de li verajn
vortojn pri sia propra estonto. Li estis juna, sen spertoj, tial li
hezitadis kaj atentigis ŝin pri firma volo kaj kuracado. Sed ŝi
kolerege eksplodis: „Do, sakre, kiu diros al mi la veron? Vi
ĉiuj estas malbravuloj!“ Reago de la juna kuracisto estis
respondanta al la situacio kaj lia aĝo: „Konsideru, ĉu vi
sidas jam unu jaron sur la rulseĝo? Ĉu vi pensas, ke la radoj de la
veturilo rektiĝos laŭ la kruroj?“

 

Modela terapio per malvarma duŝo. Ŝi ploris
duontagon. Vespere, ne estante ankoraŭ konscia, iomete ŝi perceptis
el radioaparato simfonion de Bethoven „La fatala“! Tiam,
mirinde, ĝi efikis kvietige. Kiel malvarmeta kompreso sur varmega
frunto.

 

Hejme oni suprenportis ŝin en la loĝejon ankaŭ
kun la rulseĝo. Kaj la mondo fermiĝis por ŝi. Kvankam la
familianoj plenumis ĉiujn ŝiajn dezirojn eĉ antaŭ tio ol ŝi
diris pri ili kaj alvenadis gastoj, geamikoj, samklasaninoj, ŝi
sentis la perdon de komunikeblaj interesoj. Ŝi sentis, ke la mondo
por ŝi perdis grandecon, kolorojn, aromon, certecon.

 

Post kelkaj monatoj ne logis ŝin eĉ la plej
famaj romanoj, radio estiĝis por ŝi neaŭdebla, kantoj mensogis pri
beleco de la mondo. La geamikoj el la instituto ofte skribis kaj
anoncis, ke ili ankaŭ estas seniluziigitaj. Iuj rememoris, aliaj
revis pri tio, kio povus okazi, sed aliaj ankaŭ pri tio, ke ili
interesiĝas komenci denove.

 

Jana foje surprizis la pli junan fraton, kiu
ludeme veturadis sur la rulseĝo ĉirkaŭ la tablo. Tiam en ŝi
estiĝis la ekkono, ke ŝi povas travivi kiel feliĉon, ke li la
rulseĝon ne bezonas. Ne vidi sin, kiel la centron de la universo
povas esti la komenco. La komenco de la nova privata epoko.

 

Ŝi provis gladi la tolaĵon. Antaŭ ĉio ŝi
devis posttreni la gladtabulon, trovi la gladilon, altreni ŝarĝitan
korbon da tolaĵo – kaj ĉion ŝi devis fari el la rulseĝo. Ŝi
komencis fari tion, kiam ŝi estis hejme sola. La patrino ektimegis
vidante la laborlacigitan filinon kaj la kolonetojn de la ĉemizoj,
bluzoj kaj viŝtukoj: „Knabino, vi povus vundiĝi!“

 

Ŝi ankaŭ provis kuiri – kaj sukcese.

 

Ŝi konsideris, ke plej taŭge kaj logike estos
aliĝi al koresponda studado. La kontistino aŭ ekonomo bezonas por
la laboro tablon kaj krajonon.

 

Sed post unu jaro la malbona sanstato forpelis ŝin
en la hospitalon, kaj denove semajnoj kaj monatoj de malcerteco,
hospitala kaj sanatoria flegadoj, disfalo de la tuttagaj ritmo kaj
ordo! La studado finiĝis. Post la reveno hejmen ŝi ne plu daŭrigis
, ĉar en ŝi maturiĝis nova perspektivo: la aŭtoritatoj plenumis
ŝian pretendon kaj aljuĝis al ŝi la renton – 400 Kĉs. „Mi
havas propran enspezon!“ ŝi ĝojkriis. Ĝia memkonfido
elkreskis ĝis nuboj kaj la deziro esti fine matura kaj memstara
estis la motivo de la kaŝita ago – transloĝiĝo en urbon Hořice,
kie la „Instituto de sociala zorgo por handikapuloj“
promesis salajron en laborejoj, sed ĉefe eblecon studi! La konatulo
el Kladruby, ŝercnomata „Ŝlaŭfiko“ (Šlaufík), tie jam
estis kaj logis ŝin tien. Al la gepatroj ŝi diris tion, kiam estis
ĉio aranĝita. Milojn da kontraŭdiroj ŝi rifuzis.

 

Post du horoj en Hořice dum la vespermanĝo ŝi
rimarkis brili blondharan knabon, el ĉiuj aliaj la plej belaspektan
kaj noblan…. Šlaufík urĝe invitis ŝin festi naskiĝtagon de la
kamarado, kiu estis ĝuste tiu blondulo.  „Ĉi tiu vespera
soleno estis por ŝi fatala!“ ridetas post la jaroj tiama
kulpulo de riproĉoj pro malfrua reveno „hejmen“ en la
instituton.

 

 

Jarek

 

La „kulpulo“ Jarek naskiĝis en Vršovice
apud la urbo Opava. La oka el dek infanoj. Ankoraŭ dum bubaĝo li
decidiĝis por profesio de meblisto, ĉar li ŝatas lignon, tiun
varman, eĉ malvarman materialon. Li finlernis la metion en la urbo
Rousínov. Poste, militservante, li decidiĝis ne reveni jam al seria
laboro, sed memstare elpensadi, mem efektivigadi. Post la soldatservo
li trovis laboron en praga kooperativo „Kmen“, kie estis
fabrikata laŭmenda meblaro kaj li ekstudis fakan artlernejon – la
fakon de la lignaĵisto -meblisto; li studis distance. Li ankaŭ
diligente vizitadis ekzercojn de Sokol – Vinohrady, ĉar li ne povis
perfidi la familian tradicion: lia patro estis gvidekzercanto kaj
poste eĉ la estro de Sokol Vršovice apud Opava. Al la gimnastiko li
specialiĝis dum la soldatservo, eĉ al la „granda“
gimnastiko de grandaj ĉirkaŭturniĝoj kaj transkapiĝaj saltoj.
Rekompence li renkontiĝis kun famaj ĉampionoj Přemek Krbec,
Šťastný, Pazdera, Mayerhofer.

 

Duonjaron li karesis jarringojn de la ligno,
studis kaj gimnastikis en Prago. Nur duonjaron!!

 

Foje – preterpasante la rekon, trapezon kaj areton
da buboj – ilia kamarado – ekzercanto ekŝercis: „Prezentu al
ili modele du felgojn, ke ili vidu, kiel tion fari precize!“
Kvankam li ne estis sufiĉe antaŭekzerciĝinta, Jarek metis la
manojn en blankan magnezian pudron, eksaltis sur la rekon. Jam dum la
unua fazo de la gimnastikaĵo li ekkonis, ke la magnezio ne sufiĉe
sekigis la manplatojn – ke ili glitas, ke tio ne estas laŭorde. La
unuan felgon li troigis, kaj dum la suba pozicio jam la forto de la
fingroj kaj la manplatoj malfunkciiĝis, la malseka haŭto deglitis,
li defalis kaj flugis, flugis … trans ĉiujn matracojn kaj li
alteriĝis per la kapo kaj kolo. En la sama momento liaj ambaŭ
kruroj kaj la manoj paraliziĝis. Ho – eĉ la manoj! La revo de la
meblisto neniiĝis samtempe kun la boranta doloro.

 

El la gimnastikejo la ambulanco rapidege
transveturigis lin en Centran armean hospitalon“ en Střešovice,
kiun estris neŭroĥirurgisto, fama profesoro Kunc. Ĉi tien oni
alveturigadis pacientojn kun vunditaj, difektitaj spinoj kaj mjeloj
el preskaŭ la tuta Ĉeĥio. Jarek, post la operacioj, cerbumadis
kuŝante jam sur la hospitala lito pri nemoveblaj kruroj kaj manoj,
estante tute kvieta, ĉar – „Min flegas la plej bonaj fakuloj“
– li diris por si mem – „Ili resanigos min kaj Dio ne forlasos
min.“

 

Postoperacia resaniĝo estas kelksemajna, se ne
aperos komplikaĵoj. Li havis feliĉon – ili ne aperis, ĉar la
sekcio de neŭroĥirurgio en Střešovice prezentas eminentan
flegadon. Pro manko de litoj oni translokigis lin en la hospitalon
„Na Františku“, kie li estos atendanta liberan liton en
rekapabliga instituto – kaj jen estis dilemo; ĉu en Kladruby, kiu
fieras per sia famo, tie resaniĝas ankaŭ eksterlandanoj (ĉefe
italoj), aŭ Chuchelná (legu Ĥuĥelná), kiu situas proksime de
liaj gepatroj kaj gefratoj – kaj ĉi tio estis decida. Jarek rifuzis
la deziron de la familianoj, ke ili transprenos parton de lia sufero.
„Kia sufero! Mi ja ne suferas. Mi estas en la manoj de Dio kaj
en la manoj de fakuloj!“ meditis Jarek.

 

Dum kelkaj monatoj en Chuchelná, ĉiutage sur la
foteloj kaj matracoj, post la ekzercado li meditis. Iujn procedurojn
li taksis ne tro gravaj, sed en la ekzercejo sur la matracoj li
nenion pardonis al si: la halterojn, transiron el la rulseĝo teren
kaj reen.  Tiel revenadis la perdita forto de la ŝultroj,
bicepso, tricepso kaj ankoneo. Li penadis atingi la plej grandan
memsufiĉecon. Ofte en la ekzercejo de „la kuracado per laboro“
li provadis per paralizitaj manoj fari ion krean.

 

Vicon da tagoj anticipe li sciis, kion li estos
faronta. Preskaŭ du jarojn.

 

Poste oni liberlasis lin el Chuchelná, sed reveni
hejmen li rifuzis ne nur pro dek ŝtupoj antaŭ la eniro en la domon.
Li treege sopiris decidadi mem pri si. Li akceptis loĝlokon en hejmo
de pensiuloj en Prago – Krč, kie li unu jaron koresponde studis. En
la jaro 1965 li eksciis, ke en la urbo Hořice v Podkrkonoší en
estinta „Hejmo por invalidaj soldatoj de ambaŭ mondmilitoj“
oni promesis al junaj grave handikapitaj homoj laboron en la
laborejoj kun la ebleco studi! Li skribis tien tuj.

 

Elĉeĥigis
Miloslav Pokorný, alĝustigis Luďka Srbová

 

Daŭrigo en la venonta numero

 

16.58 16.58

ANTAŬEN 2/10 marto 2002

 

ANTAŬEN
2/10 marto 2002

 

 

 

Enhavo:
Vojaĝo en Ĉinion

 

Vojaĝo
en Ĉinion

 

(Daŭrigita
el la 1-a numero)

 

Ekstera antaŭa
parto havas meze tri grandegajn salonojn. La salono nomita Plej alta
harmonio, atingas altecon de multetaĝa domo. Ĉi tie staras
imperiestra trono. En la salono okazadis ceremonioj okaze de
surtronigo aŭ naskiĝtago de la imperiestro. Tiam oni unukilometran
vojon de la placo de Ĉiela trankvilo ĝis la halo de la palaco
ornamadis per simboloj de la imperiestra potenco per flagoj ktp.
Armeaj ranguloj kaj aliaj nobeloj surgenuiĝadis sur la korto en
longaj vicoj – la korto havas kapaciton por 90 mil homoj. La majesto
de la ceremonio, la impona arkitekturo, la sono de gongoj kaj aliaj
muzikinstrumentoj substrekadis solenan ceremonion. Ni vidis tion en
la filmo La lasta  ĉina imperiestro. Tiu ĉi palaco estas la
plej granda antikva domaro bone konservita en la mondo. Nun ĝi
servas por multaj turistoj el Eŭropo kaj Usono kiel muzeo de la
kulturo, la beleco de lignaj konstruaĵoj kaj la arto de Ĉinio.

 

Vespere mi renkontiĝis kun esperantisto, kun kiu
mi dum duonjaro korespondis. En la hotelon venis ankoraŭ juna
ĵurnalisto, kiu ĉeestis la UK en Prago en la jaro 1996. Ili invitis
min en restoracion por gustumi faman manĝaĵon – pekinan anason. La
kelnerinoj alportis grandan pleton, sur kiu estis aranĝitaj pecoj de
anaso sen ostoj, je unu flanko ornamitaj per flugiloj. Al la anaso
oni prezentis diversajn aldonaĵojn kaj malgrandajn flanojn. Sur ili
vi metas peceton de la viando, sur ĝin densan saŭcon kaj iun
verdaĵon. La flanon vi ruligas kaj manĝas.

 

 

Post la manĝo restis ankoraŭ multe da manĝaĵo.
Kaj mi estis tre surprizita, kiam la resto de la manĝaĵo estis
pakita en plastaj ujoj kaj vi povas meti ĝin en mansakojn kaj
alporti hejmen. Ĝi estas usona maniero – ĉe ni ne kutima.

 

En la sudorienta parto de Pekino troviĝas Ĉiela
altaro. Ĝi estas la plej granda grupo da konstruaĵoj por kulti la
ĉielon kaj preĝi por riĉa rikolto. Unu el ĝi estas preĝejo de
Riĉa rikolto, impona konstruaĵo, kiu reprezentas altan teknikon de
ĉina mezepoka arkitekturo per ligna strukturo (alteco de 38 m,
diametro de 30 m). Interne estas 28 lignaj kolonoj por subteni la
tegmenton – sen iu najlo.

 

Venontan tagon ni vizitis Someran palacon. Ĝi
servis al lasta ĉina dinastio Qing (1644 – 1911). Ĝi estis detruita
de fajro en 1860, en Dua Opia Milito kaj rekonstruita en la jaro 1888
laŭ la ordono de imperiestra patrino Cixi. La parko okupas 290
hektarojn, ĝiajn tri kvaronojn okupas akvo – Kunming-lago, ĉe la
piedo de la Monteto de longviveco. Diversaj konstruaĵoj dislokiĝas
sur la montdeklivo kaj ĉirkaŭ la lago. Pli ol 700 m longa ligna
tegmentita koridoro, ornamita per scenoj el ĉina historio,
interligas la grandnombrajn konstruaĵojn. En la palaco staras ankaŭ
teatro, kie la imperiestrino Cixi longajn horojn rigardis operojn.

 

Aŭtomobilon el la komenco de la 20.jc. meze de
kulisoj starantan ricevis Cixi kiel donaco. Sed praktike ĝi neniam
estis uzita, ĉar ne estis eble, ke la ŝoforo sidu antaŭ la
imperiestrino. Sur genuoj li ne povis ŝofori, do la aŭtomobilo
troviĝis inter aliaj rekvizitoj.

 

En golfo staras granda belega marmora ŝipo, sur
kiu oni aranĝis festojn. Posttagmeze ni vizitis Templon de Harmonio
kaj paco. Ĝi estas bone konservita kaj riĉa de budaismaj skulptaĵoj
kaj relikvioj. En la ĉefa salono okazas ceremonioj, ĝis nun vivas
ĉi tie lamaismaj monaĥoj. Statuo de la Budao Maitréja estas
skulptita el santala ligno kaj mezuras 26 m. Super la tero ĝi
elstaras 18 m. Ni vidis monaĥojn sidantajn ĉirkaŭ la statuo,
preĝantaj per laŭta unisona tono; de tempo al tempo ili ŝanĝis la
ritmon. Ĉiuj estis vestitaj en ruĝaj kovrotukoj. Ĉirkaŭe leviĝis
forta bonodoro de oferitaj odoraj stangetoj. La homoj alvenas, sur
genuoj mallonge preĝas kaj bruligas faskon da stangetoj, poste oni
enmetas ilin en la ujon, destinitan al tiu celo. La impreso estis tre
forta, la atmosfero spiras per trankvilo. Ni deziris resti pli longe.

 

Pluan tagon ni veturis 70 km el Pekino al Granda
muro ĉe Badaling en 1000 m de supermara alteco. Ĝi estas unusola
homa konstruaĵo videbla per okuloj el la kosmo. Ĝi mezuras 6000 km
kaj apartenas al la plej famaj mirakloj de la mondo. Oni komencis
konstrui ĝin en la 7. jc. antaŭ Kristo, poste sekvis pluaj unuopaj
dinastioj. 300 000 soldatoj kaj kamparanoj devis ĉi tie labori kaj
multaj eĉ tie mortis. Ĝis nun konserviĝis popola kanto, kiu
rakontas pri virino Meng Jiangnu, kiu serĉis sian edzon laŭ la muro
kaj kiam ŝi konstatis, ke li mortis, ploris tiel, ke la muro
pecetiĝis kaj aperigis lian relikvon. Oni rakontas, ke la muro en
tiu ĉi parto jam neniam estis riparebla. Je ŝia memoro proksime
estis konstruita templo. La muro estis rekonstruita dum la regado de
la dinastio Ming – la 14-a – 17-a jc.

 

.La muro servis kiel defendo kontraŭ sovaĝaj
migraj triboj de la nordo. En Badaling ĝi estas alta 8,5 m kaj larĝa
5,7 m. 10 homoj aŭ 5 ĉevaloj povas iri unu apud la alia. Duetaĝaj
gardturoj staras ĉiam post 100 m. Agrable ni ripozis en iliaj
ombroj, ĉar la tago de nia ekskurso estis tre varma. Kiam la
gardantoj vidis malamikojn, ili signalis per fumo dum la tago kaj per
fajro dum la nokto. La fumo el brulanta lupa fekaĵo povis leviĝi
alten sen disigo kaj estis klare videbla de malproksimo. Estis
malfacile konstrui Grandan muron sur altaj montoj kaj en dezerto. Ĉe
Badaling oni povas vidi ŝtonojn, kiuj estas longaj eĉ tri metrojn
kaj pezas pli ol mil kilogramojn. Malgraŭ tio, ke tie estas nur
parte ŝtuparo, la supreniro ne estas tute facila. Por vizitantoj
estas tie tri lokoj tute rekonstruitaj. En Mutianyu anstataŭ
supergrimpi vi povas uzi telferon. Ĉinaj entreprenistoj proponis en
Badaling bele ornamitajn kamelojn por plifaciligi supreniron.

 

Alproksimiĝis la ekskursotago al la dua plej
grava memoraĵo – terakota armeo en

 

Xi’an . Ni tien
flugis, ĉar la distanco estis 1000 km. Xi’an estas historia urbo. Ĝi
servis kiel ĉefurbo de la 12-a jc. antaŭ Kristo. Dum dinastio Tang
(618 – 908) ĝi havis 1000 loĝantojn kaj estis la plej granda urbo
en Azio. Ĝi estis elirpunkto de Silka vojo.

 

Xi’an havas multajn memoraĵojn, ekzemple Grandan
pagodon de Sovaĝa ansero, kiu estas 64 m alta el la jaro 652. Ĝi
havas 7 etaĝojn kaj estas konstruita el ligno kaj brikoj. Ĝi restas
sendifekta pli ol 1300 j. kaj eĉ la tertremo je 8° de Riĥterskalo
dum la dinastio Ming ne detruis ĝin. En la pagodo estis metitaj
budaaj tekstoj tradukitaj en ĉinan lingvon. La urbo havas bone
konservitan fortikaĵon 14 km lon-gan kun 4 pordegoj. Bonŝance ni
povis ĉeesti provon por prezentado en venonta tago – ceremonio de
malfermo de la pordego. Belaj knabinoj estis vestitaj en historiaj
kostumoj.

 

Sed la plej fama memorindaĵo estas terakota
(argila) armeo de imperiestro Qin Shihuanga. Li unuigis Ĉinujon,
enkondukis unuecan mezuradon, skribon kaj komencis gigantajn
projektojn kiel Granda muro kaj sistemo de irigaciaj kanaloj.
Malkovro de terakotaj soldatoj okazis hazarde en la jaro 1974, kiam
la kamparanoj serĉis akvon. La dua kaj la tria parto estis
malkovrita en la jaro 1976. Entute ĝis nun ĉi tie staras 6000
soldatoj kaj 600 ĉevaloj. La elfosaĵoj ankoraŭ ne finiĝis.
Unuopaj trupoj estas precize vicigitaj. Ili havas verajn armilojn,
kiuj dokumentas manieron de batalo. Impona armeo dokumentas
grandiozan potencon de la imperiestro. Ĝi dokumentas ankaŭ altan
nivelon de tiamaj teĥnologioj. La materialo, el kiu estis faritaj
partoj de armiloj, ne estas foruzita, eĉ ne koroditaj, kaj la
klingoj estis konservitaj (sendifektaj). La armeo devenas el la jaro
221 antaŭ Kristo kaj gardas tombon de la imperiestro.

 

Ĉiu soldato havas individuan vizaĝon faritan laŭ
veraj homoj kaj la kapoj estis surfiksitaj sur unuopajn korpojn.
Parto de la armeo staras sub grandaj tegmentoj kaj la vizitantoj
povas ĉirkaŭiri kaj de supre admiri la armeon. La atmosfero de la
loko estas tiel sugesta, ke vi havas impreson de viva armeo, kiu
ĝuste senmove rigidiĝis. En la jaro 1987 estis la loko enlistigita
en Mondan kulturan heredaĵon.

 

Pluan tagon ni revenis Pekinon kaj la sekvan tagon
ni adiaŭis Ĉinion kaj flugis hejmen plenaj de neforgeseblaj
impresoj.

 

Stanislava
Kníchalová

 

16.57 16.57

ANTAŬEN 1/10 februaro 2002

 

ANTAŬEN
1/10 februaro 2002

 

 

Enhavo:
La germanlingva literaturo en Bohemio
Vojaĝo
en Ĉinion

 

 

La
germanlingva literaturo en Bohemio

 

en
la 13-a jarcento

 

La alta nobelaro (do laika elemento) serĉas sian
lokon en la literaturo. Ĝi okupiĝas laŭ la ekzemplo de la kortego
per la germana literaturo, sed aperas en ĝi jam la sekularaj temoj.
Aŭdiĝas “minnesang” (amkantoj), havanta diversajn lokajn
formojn. Unu el la famaj majstroj kantistoj fariĝis la heroo de la
opero Tannhäuser de Richard Wagner.

 

Ankaŭ nia reĝo Václav (Venceslao) la II-a
(U1305) bonvenigadis en sia kortego amkantistojn (Heinrich Mîsnaere,
Ulrich von Etzenbach k.a.). Li mem verkadis amkantojn; oni aljuĝas
al li minimume tri kantojn. Jen unu el ili:

 

 

Ĉar vintro pereigas
la tenerajn florojn,

 

ĉar super kampoj,
super turn‘ de ĉiu voj‘

 

kaj ankaŭ en
arbaroj mutas birdaj kantoj,

 

konsilos mi akiri
ĉiujn amtrezorojn;

 

kiu obeos min, kun
tiu estos ĝoj‘!

 

Se kruelega vintro
iras tra la kampoj,

 

al sinjorino vi
anstataŭ al la flor‘

 

esprimu amon. La
rigardoj per ador‘

 

ekflamos. En ĉi tiu hor‘

 

ŝi kisos nin kun amfavor‘.

 

 

 

Ĉu povas feliĉul‘,
al kiu kis‘ gracia

 

donita estis de
floranta ruĝa buŝ‘,

 

ne ardi flame por
pli granda don-sopiro?

 

Nenie estas homo
tiel apatia –

 

jen senton lian
devus trafi morbo-tuŝ‘.

 

Mi ankaŭ ardas pro
fortega ĉi admiro.

 

Aĥ, kion donus mi
por tio, sinjorin‘ –

 

vin ĉirkaŭbraki
kaj la tutan kisi vin!

 

Vi certe senkulpigus min

 

pro mia al vi am-inklin‘.

 

 

 

Aminda mia sopirata
sinjorino,

 

en vi, en vi
restadas mia am-konsol‘!

 

Nenion karan pli –
ol via korp‘ – mi vidas,

 

sed ĝia valoraĵo
kaj purec-fascino

 

devigas min ekstari
antaŭ la idol‘

 

sur sojl‘ de honto.
Min ĉasteco mia bridas,

 

se antaŭ vi mi
staras; cedas la prudent‘,

 

kiam mi vidas viajn
lipojn kun amsent‘!

 

Sed bedaŭrinde korpa tent‘

 

kvietas antaŭ virt-atent‘.

 

 

 

Fine de la 13-a jarcento komencis konkuri al la
germana kreado la ĉeĥa verkado. La ĉeĥa literaturo sukcesis
disvolviĝi en tiu ĉi duelo (ankaŭ kontraŭ la latina verkado). Pri
tio legu venontfoje.

 

Jaroslav
Mráz

 

 

Vojaĝo
en  Ĉinion

 

Stáňa
Kníchalová

 

 

Mi veturis pere de vojaĝoficejo al Pekino, de kie
ni faris ekskursojn al Granda muro, al tomboj de dinastio Ming kaj al
urbo Xi’an, kien ni flugis el Pekino.

 

Nia vojaĝo komenciĝis en Prago. Ni flugis per
malgranda aerobuso ĝis Vieno, plu per pli granda aviadilo ni celis
Pekinon (ĉine Beejing). La tempo de la flugo estis preskaŭ 10
horojn.

 

Kiam ni ŝanĝis aviadilon en Vieno, ni trapasis
vere detalan dogan-kontrolon. La doganistoj elprenis el mia mansako
ĉion pikan kaj metalan – ungotondilon, manikurilon, tranĉilon (kiun
mi pli ol 30 jarojn ĉien kunportadis) – mi preskaŭ ploris, eĉ etan
malfermilon por boteloj. Ĉiujn aĵojn ili simple forĵetis. Meze
staris granda papera ujo, kien ili ĉiujn konfiskitajn aĵojn
forĵetadis. Kaj kia estis mia mirego, kiam ni ricevis manĝon en
aviadilo kun metala manĝilaro. (Ni flugis nur unu semajnon post la
terorista atako kontraŭ USONO).

 

Finfine ni oportune sidiĝis en aviadilo kaj kun
eta malfruiĝo ni ekflugis. Antaŭ ĉiu seĝo (sur dorso de antaŭa
seĝo) estis instalita monitoro, sur kiu dum la tuta flugo ni povis
vidi, kie ni ĝuste troviĝas – per ruĝa strio sur la mapo. Ni
flugis super estinta Sovetunio. Plue aperis la informoj pri la
temperaturo ekster la aviadilo – minus 58şC, alto 10 kilometroj,
kioma horo estas en Pekino kaj kiom da horoj ni flugis.
Interesa agrabliĝo de la vojaĝo.

 

Mi atingis Pekinon je la 6-a matene. Montriletoj
de mia brakhorloĝo montris noktomezon. El la flughaveno ni estis
veturigitaj hotelon en centro de la urbo. Dumvoje ni vidis, ke la
11-miliona urbo estas vere moderna kun bela arkitekturo, kun multe da
verdaĵo, preskaŭ 30-etaĝaj loĝdomoj. Por ni estis interese vidi
en la urbo milojn da biciklistoj, kiuj havas proprajn ŝoseojn.

 

En la hotela ĉambro atendis nin pluaj surprizoj.
Ĉio bele ekipita, ĉiutage novaj pantofloj apud la lito. En
banĉambro krom garnituro, kiun ni konas el eŭropajhoteloj, estis
malgranda kombilo, ĉapo por duŝi kaj dentobroso kun eta dentopasto
– ĉio ĉiutage nova. Ĉiutage estis preparita granda termobotelo kun
varma akvo, kruĉo kun malvarma akvo, 2 tasoj kaj 2 teosaketoj. Unue
ni manĝis en la hotelo, ĝi ankaŭ ne estis kutima por ni. Ĉirkaŭ
ronda tablo sidis 10 personoj. Meze de la tablo estis vitra
turniĝebla disko, sur kiun estis alportitaj multaj grandaj teleroj
kun diversaj manĝoj. Antaŭ ĉiu kuŝis malgranda telero, malgranda
kuveto por supo, taso da jasmena teo, glaso, manĝilaro kaj
stangetoj. Ĉiu povis preni el la disko kion ajn por gustumi – nur
estis necese turni la diskon. Mi kalkulis 15 diversajn manĝojn.

 

Kvankam ni miksis diversajn viandojn ekzemple kun
terpomoj en karamelo,tamen nia stomako ne notis gravajn problemojn.
Tagmanĝon oni finas per la supo.

 

Posttagmeze ni vizitis malnovan urbocentron, kiu
nomiĝas
hutong.
Ni admiris mallarĝajn stratetojn kun malaltaj dometoj – nun turista
historia memoraĵo.Tie ni vizitis familion, kiu helpe de nia
trarigardo perlaboras monon. Sur la korteto kreskis bela
granatpomarbo. En aliaj „hutong stratetoj“ ni vidis mizeran
vivon de homoj, kiuj malrapide ŝanĝiĝas.

 

Ni partoprenis ceremonion en preparo de teo. Ĝi
daŭris sufiĉe longe, sed la teo gustumis same, kiel el simpla
teosaketo.

 

Promenante tra bela ĝardeno ĝis palaco el la
19-a jarcento, ni admiris artefaritajn rokojn, florojn kaj arbojn,
ĝis ni tute perdiĝis. Nia grupo estis for kaj kie parkas nia buso,
ni forgesis. Kvazaŭ mi estus antaŭvidinta ĉi tiun situacion, mi
prenis en la hotelo vizitkarton kun la nomo kaj adreso de la hotelo.
Mi petis iun sinjoron, ke li voku taksion per mobiltelefono. Baldaŭ
ĝi aperis, kaj ni havis eblecon vidi, kiamaniere estas ŝoforoj
sekurigitaj. Ili sidas kiel en kesto. De malantaŭa kaj dekstra
flanko estas instalitaj netrapafeblaj plastoj. Dekstre malsupre en la
plasto troviĝas mallarĝa aperturo, garnita per krado – por pagi.
Tiun instalaĵon havas ĉiuj taksioj. Pasaĝero povas sidi apud la
ŝoforo kaj tamen ne povas ataki lin. Ni pagis tre malmulte.

 

La venontan tagon ni vizitis placon de Ĉiela
trankvilo, kiu estas la plej granda en la mondo. Ĝia amplekso estas
40 hektaroj. En la jaro 1989 ĉi tie estis brutale subpremita
studenta demonstracio kun pli ol 3000 pafmortintoj.

 

Tra pordego norden oni eniras imperiestran palacon
alinome Malpermesita urbo. Ĝis la komenco de la 20-a jarcento ĝi
servis kiel sidejo por 24 imperiestroj. Ĝi enhavas 9000 ĉambrojn
sur areo 720 mil m
2.
Ĝi estas ĉirkaŭita per 10 m alta muro, 3000 m longa, kun turoj kaj
akvofosaĵo larĝa ĝis 52 m. La palaco estis konstruata tri jarojn,
de la jaro 1417. Ĝi estas dividita je ekstera parto, kie okazadis
oficialaj aŭdiencoj, kaj interna parto kun la ĉambroj de la
imperiestra familio, librejoj, arkivo, provizejo, ĉambroj por
kunkubinoj ktp.

 

Daŭrigo
en la venonta numero

 

———————————————————————————————————–

 

Tiklaj pensoj (el
Eventoj)

 

Nur edziĝinte mi
komprenis, kio estas feliĉo, sed … jam estis malfrue.

 

Li drinkadas nur en
du okazoj – kiam pluvas kaj kiam ne pluvas.

 

Ne ĉiuj papagoj
parolas. Estas ankaŭ tiaj, kiuj skribas.

 

Li amis la tutan
homaron – krom najbaroj de sia loĝejo.

 

En ĉiu lingvo plej
malfacile estas prononceblaj du vortoj: mi kulpas.